Werken uw medewerkers geregeld of langdurig buiten? Dan is het nu het moment om hen goed te beschermen tegen muggensteken. In september 2026 werden in België voor het eerst lokaal opgelopen besmettingen met het westnijlvirus bij mensen vastgesteld, in een regio in Vlaanderen waar het virus eerder al bij vogels en paarden circuleerde. Het risico op ziekte blijft beperkt, maar met eenvoudige preventiemaatregelen verkleint u de kans op besmetting aanzienlijk.
Wat is het westnijlvirus?
Het westnijlvirus komt voor bij vogels en wordt via muggen overgedragen naar de mens. De belangrijkste overbrenger in België is de gewone huismug (Culex pipiens), die vooral actief is vanaf de schemering en tijdens de nacht. De tijgermug, een exotische soort die ook in België wordt waargenomen, steekt vooral overdag.
Het virus wordt niet rechtstreeks van mens op mens of van dier op mens overgedragen.
Welke klachten kan een besmetting geven?
- Ongeveer 80% van de besmette personen merkt niets van de infectie.
- Wie wel klachten krijgt, heeft meestal westnijlkoorts: koorts, hoofdpijn, spierpijn, vermoeidheid en soms huiduitslag.
- Ongeveer 1% wordt ernstig ziek, met een ontsteking van de hersenen of hersenvliezen. Vooral oudere personen en mensen met een verminderde afweer lopen dat risico.
De klachten ontstaan doorgaans 2 tot 14 dagen na de steek, meestal na 2 tot 6 dagen. Er bestaat geen vaccin en geen specifieke behandeling. Muggensteken voorkomen is daarom de belangrijkste preventiemaatregel.
Welke werknemers lopen meer risico?
Wie veel buiten werkt, wordt vaker en langer aan muggensteken blootgesteld dan wie hoofdzakelijk binnen werkt. Wetenschappelijke studies noemen onder meer militairen in endemische of epidemische gebieden, landbouwers en veehouders, bos- en groenwerkers, dierenartsen, werknemers die met vogels werken, veldonderzoekers en laboratoriummedewerkers als mogelijk meer blootgestelde groepen.
Ook binnen lokale besturen verdienen groendiensten, terreinwerkers, onderhoudsploegen en andere buitenwerkers bijzondere aandacht.
Niet elke buitenwerker loopt hetzelfde risico. De blootstelling hangt af van de locatie, het seizoen, het tijdstip en de duur van het werk. Werk in bosrijke, landelijke of waterrijke omgevingen en werk tijdens de schemering verhoogt de kans op steken.
Welke preventiemaatregelen kunt u nemen?
1. Broedplaatsen beperken op uw eigen terreinen
- Controleer depots, werven, werkplaatsen en opslagzones op stilstaand water.
- Ledig, draai om of dek recipiënten af waarin regenwater blijft staan, zoals emmers, tonnen, banden en dekzeilen.
- Houd dakgoten, afvoerputjes en drainage vrij.
- Dek noodzakelijke waterreservoirs af met een goed sluitend deksel of fijnmazig muggengaas.
- Meld terugkerende waterophoping op andere terreinen aan de bevoegde beheerder. Grijp niet zelf in op natuurlijke waterpartijen.
2. Infrastructuur muggenwerend maken
- Plaats muggengaas aan ramen, deuren en ventilatieopeningen van werk-, rust-, eet-, kleed- en sanitaire ruimtes.
- Herstel beschadigd gaas en houd ramen en deuren dicht tijdens perioden met veel muggen.
- Voorzie waar mogelijk een beschutte plaats voor pauzes en administratief werk.
3. Het werk slim organiseren
- Bespreek het onderwerp in het teamoverleg en informeer uw medewerkers over de lokale situatie en de maatregelen.
- Laat medewerkers melden wanneer er veel muggen zijn, water blijft staan of beschermingsmiddelen ontbreken.
4. Individuele bescherming
- Draag, waar het werk en het weer dit toelaten, kledij die armen en benen bedekt, met sokken en gesloten schoenen.
- Gebruik op onbedekte huid een in België toegelaten muggenwerend middel met DEET, icaridine of IR3535, volgens het etiket.
- Herhaal de toepassing volgens het productvoorschrift, zeker bij zweet, regen of lange werkdagen.
- Houd rekening met individuele gevoeligheden, hitte en de combinatie met zonnebescherming of andere uitrusting.
Wat als uw medewerkers een zieke of dode vogel vinden?
Raak het dier niet aan. Vogels kunnen het westnijlvirus niet zonder tussenkomst van een mug doorgeven, maar kunnen wel andere ziekteverwekkers dragen. Meld een dode vogel bij de gratis influenzalijn van het FAVV op 0800 99 777 (werkdagen van 9 tot 12 uur) of via influenza@favv-afsca.be. Voor een zieke vogel neemt u contact op met een erkend opvangcentrum voor wilde dieren. Laat het verwijderen over aan bevoegde en opgeleide personen.
Wat bij klachten?
Leg vooraf vast hoe een medewerker met klachten contact opneemt met de arts, en hoe een mogelijke beroepsmatige blootstelling aan muggensteken wordt vermeld. Zo kan de arts snel de juiste diagnose overwegen.
Besteed in uw risicoanalyse extra aandacht aan medewerkers die ernstiger ziek kunnen worden, zoals oudere werknemers en werknemers met een verminderde afweer.
Hoe kan Premed u helpen?
Maakt een werknemer zich zorgen over een grotere kwetsbaarheid? Dan kan die altijd op eigen initiatief contact opnemen met de preventieadviseur-arbeidsarts.
Bronnen
- FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, Algemene Directie Humanisering van de Arbeid: Westnijlvirus en welzijn op het werk: informatie en aanbevelingen inzake de bescherming van werknemers (2026)
- Departement Zorg: westnijlkoorts
