De Risicoanalyse: De basis van preventie
Nog voor er sprake is van een zwangerschap, moet de basis voor bescherming er al zijn. Elke werkgever is verplicht een risicoanalyse op te maken om te beoordelen of het werk geschikt blijft tijdens een eventuele zwangerschap.
Let op: Ook als er op dit moment geen vrouwelijke werknemers bij u in dienst zijn, blijft deze risicoanalyse verplicht.
Samen met de arbeidsarts en interne preventiedienst brengt u in kaart of er elementen aanwezig zijn die nadelig kunnen zijn voor de gezondheid van de aanstaande moeder, de moeder die borstvoeding geeft of het kind. Er wordt specifiek gekeken naar:
-
Fysische agentia: Zoals ioniserende straling, lawaai, trillingen, extreme koude of hitte, en manueel hanteren van lasten.
-
Biologische agentia: Virussen of bacteriën die de gezondheid van de foetus kunnen schaden (bv. toxoplasmose, hepatitis, CMV…).
-
Chemische agentia: Gevaarlijke en/of kankerverwekkende stoffen (bv. pesticiden, koolstofmonoxide…).
-
Psychosociale en ergonomische belasting.
De procedure bij zwangerschap
Wanneer een werkneemster zwanger is, treedt het beschermingsmechanisme in werking op basis van de vooraf gemaakte risicoanalyse.
-
Melding: Het is aan te raden dat de werkneemster haar zwangerschap zo vroeg mogelijk meldt aan de werkgever. Hoe sneller de melding, hoe sneller de werkgever passende beschermingsmaatregelen kan nemen. Dit mag zowel mondeling als schriftelijk.
-
Beoordeling: De werkgever toetst de functie van de werkneemster aan de risicoanalyse en neemt onmiddellijk de maatregelen die hierin beschreven staan.
-
Consultatie: Indien de functie een risico inhoudt, volgt een gezondheidsbeoordeling door de arbeidsarts van Premed.
Belangrijk: Ook als er geen direct risico is vastgesteld in de risicoanalyse, mag de zwangere werkneemster een spontane raadpleging aanvragen met een arbeidsarts van Premed.
Maatregelen: van aanpassing tot verwijdering
Als uit de risicoanalyse of het onderzoek van de arbeidsarts blijkt dat er een gevaar bestaat voor de gezondheid van de moeder of het kind, moet de werkgever maatregelen treffen volgens een wettelijke hiërarchie:
-
Stap 1: Tijdelijke aanpassing van de arbeidsomstandigheden. Het risico wordt weggenomen door het werk aan te passen (bv. hulpmiddelen voor tillen, zit-sta afwisseling).
-
Stap 2: Ander werk. Indien aanpassing technisch of objectief niet mogelijk is, krijgt de werkneemster tijdelijk een andere taak die verenigbaar is met haar toestand.
-
Stap 3: Werkverwijdering. Kan het werk niet worden aangepast en is er geen ander werk beschikbaar? Dan wordt de arbeidsovereenkomst van de betrokkene tijdelijk geschorst (profylactisch verlof) en ontvangt een uitkering van het ziekenfonds.
Nachtarbeid en overuren
Zwangere werkneemsters mogen niet verplicht worden om nachtarbeid (tussen 20u en 6u) te verrichten in de periode van 8 weken voor de vermoedelijke bevallingsdatum.
Ook buiten deze periode kan de arbeidsarts beslissen dat nachtarbeid een risico vormt voor de veiligheid of gezondheid. In dat geval moet de werkgever de werkneemster overplaatsen naar dagwerk of, indien onmogelijk, de uitvoering van de arbeidsovereenkomst schorsen.
Borstvoedingspauzes en -verlof
De bescherming stopt niet na de bevalling.
-
Borstvoedingspauzes (CAO nr. 80): Werkneemsters hebben recht op één of twee pauzes van een half uur per dag om borstvoeding te geven of te kolven, tot negen maanden na de geboorte van het kind.
-
Profylactisch borstvoedingsverlof: Als de werkpost een risico inhoudt voor de borstvoeding (bv. blootstelling aan bepaalde chemicaliën die in de moedermelk terechtkomen), en aanpassing of ander werk niet mogelijk is, kan de werkneemster verwijderd worden van het werk zolang ze borstvoeding geeft (tot max. 5 maanden na de bevalling).
Fedris
Om de opvolging van de verwijdering van zwangeren te verzekeren, moet de werkgever verplicht een aantal gegevens doorgeven aan Fedris.
Deze gegevens moeten bij Fedris toekomen binnen de 10 werkdagen volgend op de effectieve verwijdering. De inlichtingen moeten verstrekt worden via een welbepaald formulier, terug te vinden op de website: TOEZ - Gezondheidstoezicht op de zwangere werkneemsters (werkgevers) | Federaal agentschap voor beroepsrisico's. Vanaf 30 juni 2026 kan dit enkel nog via De Belgische Sociale Zekerheid | La Sécurité Sociale Belge | Die Soziale Sicherheit | The Belgian Social Security. Een ingevuld voorbeeld kan hier geraadpleegd worden: Aangifte van een fictieve werkgever.pdf.
De werkhervatting
Na de bevallingsrust neemt de werkneemster haar vroegere functie in de onderneming terug in. Alle werkneemsters, die langer dan 4 weken afwezig zijn geweest en onderworpen zijn aan het periodiek gezondheidstoezicht, moeten uiterlijk 10 dagen na de werkhervatting bij de arbeidsarts een medisch onderzoek ondergaan.
De rol van Premed
Premed ondersteunt u bij elke stap van dit proces:
-
Wij assisteren bij het opmaken van de risicoanalyse specifiek voor moederschapsbescherming.
-
Onze arbeidsartsen voeren de noodzakelijke medische onderzoeken uit.
-
Wij adviseren over mogelijke werkpostaanpassingen om uw medewerkers veilig aan het werk te houden.
Wilt u een afspraak maken voor een risicoanalyse of een consultatie inplannen? Neem contact met ons op.
