Voor welzijn op het werk (veiligheid, gezondheid, psychosociale aspecten, arbeidshygiëne) is in principe de wetgeving van toepassing van het land waar de arbeid fysiek wordt uitgevoerd.
De administratieve situatie (Belgische payroll) is hierbij niet doorslaggevend. Welzijnsregels zijn immers regels van publiek recht en volgen het territorialiteitsbeginsel: een land legt zijn veiligheids- en welzijnsnormen op binnen de eigen landsgrenzen, en controleert die ook via de eigen inspectiediensten.
Grensoverschrijdende tewerkstelling en welzijn op het werk: welke wetgeving geldt?
Wanneer een werknemer op een Belgische payroll staat, maar (gedeeltelijk) in het buitenland werkt, rijzen er vaak vragen over de toepassing van de Belgische Codex over het welzijn op het werk. Moet een werknemer in Frankrijk naar de Belgische arbeidsarts? Is de Belgische preventieadviseur bevoegd voor een werkplek in Nederland?
Op deze pagina leggen we het territorialiteitsbeginsel uit en wat dit betekent voor uw preventiebeleid.
Het basisprincipe: territorialiteit
In de wereld van HR en preventie maken we een belangrijk onderscheid tussen sociale zekerheid, arbeidsrecht en welzijnswetgeving.
Terwijl partijen in een arbeidsovereenkomst vaak een rechtskeuze kunnen maken voor het arbeidsrecht (bijvoorbeeld het Belgische recht), kan dat niet voor welzijn op het werk. Welzijns- en veiligheidsnormen (zoals de Belgische Codex of de Franse Code du travail) zijn regels van publiek recht en openbare orde.
Dit betekent:
- Een land legt zijn veiligheidsnormen op aan iedereen die fysiek op zijn grondgebied werkt.
- De Belgische inspectie (Toezicht op het Welzijn op het Werk) heeft geen jurisdictie over de grens.
- De werkgever moet de regels volgen van het land waar de arbeid effectief wordt uitgevoerd.
Drie scenario's in de praktijk
De mate waarin de Belgische wetgeving van toepassing is, hangt af van de verdeling van de arbeidstijd en het land waar de sociale bijdragen worden afgedragen.
1. 100% tewerkstelling in het buitenland
Werkt uw werknemer voltijds in het buitenland (bijvoorbeeld een Franse frontier worker of een expat)?
- Toepasselijke wet: Enkel de wetgeving van het werkland.
- Medisch toezicht: Dit moet gebeuren via een lokaal erkende preventiedienst of arbodienst in het werkland. Een Belgisch medisch attest van geschiktheid is in dit geval juridisch niet sluitend.
- Rol van Premed: De Belgische externe dienst heeft hier geen wettelijke opdracht.
2. Overwegende tewerkstelling in het buitenland (bijv. 60% buitenland / 40% België)
Wanneer de werknemer meer dan 25% van de tijd in het woonland werkt en daar ook sociaal verzekerd is:
- Duale bevoegdheid: De werknemer geniet de bescherming van de dwingende bepalingen van het werkland.
- Medisch toezicht: De buitenlandse arbodienst is leidend. De Belgische re-integratietrajecten of verplichtingen uit de Codex zijn niet van toepassing, omdat de sociale zekerheid via het buitenland verloopt.
- Preventie: Voor de dagen in België moet de werkplek uiteraard voldoen aan de Belgische normen, maar de algemene medische opvolging volgt het land van de sociale zekerheid.
3. Overwegende tewerkstelling in België (bijv. 60% België / 40% buitenland)
Wanneer het zwaartepunt van de activiteiten in België ligt:
- Belgische Codex: Deze vormt de basis voor het globale preventiebeleid.
- Medisch toezicht: De werknemer is onderworpen aan het Belgische medisch toezicht via Premed.
- Aandachtspunt: Voor de uren die in het buitenland worden gepresteerd (bijvoorbeeld structureel thuiswerk over de grens), moet de werkgever nog steeds garanderen dat de minimale lokale veiligheidsvereisten van dat land worden gerespecteerd.
Samenvatting voor de werkgever
| Situatie | Toepasselijke welzijnswet | Medisch onderzoek door |
|---|---|---|
| 100% buitenland | Wetgeving werkland | Lokale buitenlandse dienst |
| >25% buitenland (+ soc. zek. buitenland) | Wetgeving werkland is dominant | Lokale buitenlandse dienst |
| Hoofdzakelijk België | Belgische Codex | Premed |
Praktische tips voor HR:
- Controleer het A1-attest: Dit attest bepaalt welk socialezekerheidsstelsel van toepassing is. Vaak volgt de medische opvolging (arbeidsongeschiktheid en preventie) ditzelfde spoor.
- Vermijd een mix van wetgeving: Het is afgeraden om in één contract de welzijnswetgeving van twee landen te combineren. Dit leidt tot verwarring over welke arbeidsarts bevoegd is bij ziekte.
- Lokale partners: Werk voor uw buitenlandse werknemers samen met een lokale preventiepartner om in regel te zijn met de specifieke risicoanalyses en medische controles van dat land.